Một buổi sáng tôi quyết định bỏ hết bản vẽ để đi mua gạch cũ
Tôi vẫn đang dán mắt vào hồ sơ thiết kế thì nhận được cuộc gọi từ một khách hàng cũ. Anh ấy nói thẳng|: 'Ngân sách của tôi chỉ vỏn vẹn 100 triệu, nhưng tôi muốn căn nhà đẹp theo kiểu của riêng tôi, không phải theo cách của các tạp chí.' Lời nói đó làm tôi sững người. Tôi đã bỏ hết bản vẽ đang dở, rồi phóng xe ra chợ trời tìm gạch cũ. Sau 14 năm hành nghề, tôi chưa từng làm một việc bốc đồng đến vậy. Thế mà chính cái buổi sáng đó đã thay đổi cách tôi nhìn về nghề. Ai cũng nghĩ #keyword# là chuyện phong cách, gam màu, vật liệu cao cấp, nhưng ít ai hiểu được thứ quan trọng nhất lại nằm ở những vết trầy xước theo năm tháng.
Cái đẹp mà tôi từng theo đuổi suốt 14 năm hóa ra là thứ tôi chưa bao giờ thực sự hiểu
Tôi đã chạy theo bao nhiêu phong cách suốt hơn chục năm qua: tói giản, Indochine, Japandi. Tôi từng tư vấn cho một căn biệt thự 300m2 ở Tây Hồ với chi phí nội thất lên tới 4,2 tỷ đồng. Nhìn ảnh chụp thì đẹp mê ly, nhưng chủ nhà than phiền rằng họ phải đuổi con cái ra ngoài mỗi khi khách đến vì sợ làm xước sàn đá. Một căn hộ khác tôi thiết kế theo kiểu Japandi, toàn đồ gỗ óc chó nhập khẩu, giá trị lên tới 800 triệu cho 90m2, thế mà sau nửa năm, họ gọi tôi than rằng chẳng dám đụng vào thứ gì. Tôi chợt hiểu mình đang làm nhà để chụp ảnh chứ không phải để người ta sống. Những căn nhà 'chuẩn đẹp' ấy, nhìn ảnh thì ai cũng xuýt xoa, nhưng bước vào sống thử một tuần là thấy bất tiện vô cùng. Căn bếp thì quá xa phòng khách, hành lang tối om chẳng có lấy một cửa sổ, nhà vệ sinh thì thiếu hẳn chỗ treo khăn mặt. Tôi cứ nghĩ mình là chuyên gia, hóa ra tôi chỉ là một thợ vẽ khéo tay mà thôi.
Người thợ gạch nói với tôi một câu khiến tôi xấu hổ
Ở một bãi phế liệu ngoại ô Hà Nội, tôi đang cúi xuống kén từng viên gạch đỏ ố màu, thì một bác thợ xây già ngồi bên cạnh nhìn tôi cười khảy. Ông cụ nói: 'Nhà của cháu chắc không có ai già cả, nên cháu chỉ nhìn màu thôi chứ không nhìn vết mòn.' Nghe xong tôi đứng hình mất mấy giây. Đúng vậy, tôi đã bỏ qua thứ quan trọng nhất của một viên gạch cũ. Vết mòn trên bậc thềm, vết xước trên tay vịn cầu thang, vết ố vàng trên tường bếp — chính những thứ đó mới làm nên hồn của một ngôi nhà. Tôi ngồi nghĩ lại toàn bộ khái niệm 'nét đẹp trường tồn' trong kiến trúc. Tôi quyết định đem bài học này áp dụng ngay cho căn nhà 60m2 của ông khách hôm sáng. Thay vì mua gạch men cao cấp giá 400 nghìn một mét vuông, tôi chọn gạch đất nung cũ chỉ 80k một mét, nhưng tôi dặn thợ ốp làm sao giữ được lớp rêu phong. Mỗi viên gạch có một vết mòn riêng, chẳng viên nào giống viên nào, điều mà chẳng một showroom nội thất nào bán được.
Khi tôi ngừng vẽ bản vẽ 3D, khách hàng bắt đầu kể cho tôi nghe về cuộc đời của họ
Tuần làm việc thứ hai, tôi quyết định thay đổi cách làm việc. Tôi không mở máy tính, không trình chiếu phối cảnh 3D, mà cứ ngồi uống trà với ông khách ngay trong căn nhà cũ của ông ấy. Ông ấy kể cho tôi nghe về cây ổi trước sân, về cái giếng khơi mà ông từng té xuống hồi 6 tuổi, về mảnh sân gạch nơi ông ngồi sửa xe đạp cho con gái. Tôi chẳng còn nghĩ đến chuyện phong cách gì nữa, tôi chỉ ghi chép lại những kỷ niệm đó. noi that cùng, tôi tận dụng chính những cánh cửa gỗ cũ, đống gạch than hồng, cả cái khung cửa sổ đã mục để dựng nên không gian mới. Chi phí vật liệu tái chế chỉ hết 27 triệu, trong khi mua đồ mới cùng loại thì phải 140 triệu. Khoản tiền chênh lệch đó, tôi dồn cả vào hệ thống chiếu sáng, mua mấy bộ đèn thả trần đan bằng mây tre, và đặt một bộ bàn ghế gỗ mít theo kích thước riêng. Kết quả là căn nhà chẳng giống một mẫu nào trên mạng cả, nhưng nó y hệt những gì ông khách kể cho tôi trong mấy buổi uống trà.
Căn nhà 60m2 hoàn thành và bài học tôi rút ra cho tất cả những lần thiết kế sau
Hôm nghiệm thu là một chiều cuối tuần, ông khách dẫn vợ và hai đứa con tới. Con gái lớn chạy thẳng vào góc bếp, ôm chầm lấy cái tủ gỗ cũ của bà ngoại. Vợ ông đứng lặng ngoài bậc thềm, mắt rơm rớm. Hàng xóm bu lại xem, ai cũng đoán chắc nhà này tốn cả tỷ. Ông khách cười đáp: 'Tôi chỉ tiêu có 98 triệu'. Nghe câu đó, tôi rút ra được một bài học lớn: một ngôi nhà đẹp chưa chắc là ngôi nhà đắt nhất, mà là ngôi nhà biết ôm lấy kỷ niệm và nếp sống của người ta. Từ đó trở đi, tôi áp dụng ba nguyên tắc cho tất cả các dự án. Thứ nhất, tôi luôn hỏi khách về những kỷ niệm buồn vui trong nhà cũ. Thứ hai, tôi tự đo đếm không gian luồng di chuyển thực tế của từng thành viên. Thứ ba, tôi dành tối thiểu 30% ngân sách cho những chi tiết mà người ta có thể cầm, sờ, chạm vào. Ngồi viết những dòng này, tôi vẫn nhớ ánh mắt ông khách lúc bước vào căn bếp, như thể vừa gặp lại người bạn cũ sau hai mươi năm. Nếu bạn đang có ý định làm mới tổ ấm của mình, tôi chỉ muốn hỏi bạn một câu thôi: bạn đã dành bao nhiêu thời gian để lắng nghe chính căn nhà mình đang sống?